Topتحلیلیسیاسی

تام دی وال: “ارمنستان در سال 2024 تحت فشار شدید باکو و مسکو قرار خواهد گرف”

به گزارش “نیوز ای ام” تام دی وال، تحلیلگر برجسته بنیاد کارنگی، مقاله ای در وب سایت این بنیاد نوشت و در آن به احتمال از سرگیری عملیات نظامی بین ارمنستان و آذربایجان در سال 2024 اشاره کرد.

چه در اوکراین و چه در قفقاز جنوبی، سال 2024 بحران و در عین حال آزمونی برای سیاستمداران اروپایی خواهد بود.

این سوال در مورد آذربایجان و ارمنستان مطرح می شود که آیا امسال سال جنگ خواهد بود یا صلح؟
گفتگوها در مورد توافق صلح دوجانبه که روابط بین دو کشور را پس از سه دهه درگیری حل و فصل می‌ کند، ادامه دارد، اما خطر خشونت در ارمنستان جنوبی و اطراف آن، منطقه‌ای به نام سیونیک، که از لحاظ تاریخی به نام زنگزور شناخته می‌شود، همچنان ادامه دارد.

در 13 فوریه، ارتش ارمنستان اعلام کرد که در نتیجه گلوله باران از طرف آذربایجان در نزدیکی روستای نرکین هند در سیونیک، دو نظامی کشته شدند. این منطقه نزدیک به آذربایجان است که مرزبانان روسیه قبلاً به ناظران هیئت نظارت اتحادیه اروپا اجازه نزدیک شدن به آن را نمی دادند. بیشتر کارت های برنده هنوز در دست آذربایجان است. رئیس جمهور الهام علی اف در 7 فوریه برای پنجمین بار انتخاب شد. هرگز تا این حد مطمئن به نظر نرسیده بود.
علی اف با پیروزی نظامی خود در سپتامبر گذشته، زمانی که نیروهایش قره باغ کوهستانی را در حمله برق آسا تصرف کردند، مشروعیت جدیدی را در انظار عمومی به دست آورد و کل جمعیت ارمنستان را مجبور به فرار کرد و با خشونت به درگیری چند دهه پایان داد.

عملیات قره باغ کوهستانی به سرد شدن روابط آذربایجان و غرب که تا آخرین لحظه در تلاش برای حل و فصل مسالمت آمیز مناقشه بودند، سرعت بخشید. این در حالی است که روابط بین ارمنستان و روسیه دچار شکاف قابل توجهی شده است و اتحادیه اروپا در حال گسترش همکاری های خود با ارمنستان است.

اعتبار علی اف ناشی از سیاست بیمه مضاعف با دو همسایه اصلی خود است: اتحاد نزدیک با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه و مشارکت دوجانبه سودمند با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه.
تمرکز بر دو رهبر است، نه کشورهای آنها. ارتباطات بسیار شخصی بین افرادی که به همان زبان قدرت و پول صحبت می کنند. مذاکرات تحت حمایت غرب در بروکسل و واشنگتن از تابستان گذشته به حالت تعلیق درآمده است. همچنان روند دوجانبه به رهبری مشاوران امنیت ملی ارمنستان و آذربایجان، که روی متن توافقنامه صلح کار می کنند، وجود دارد.

مذاکرات تحت حمایت غرب در بروکسل و واشنگتن از تابستان گذشته به حالت تعلیق درآمده است.
همچنان یک روند دوجانبه به رهبری مشاوران امنیت ملی ارمنستان و آذربایجان، که روی متن توافقنامه صلح کار می کنند، وجود دارد. این روند جدی است که در 7 دسامبر، زمانی که زندانیان ارمنی در ازای لغو حق وتوی ارمنستان برای میزبانی اجلاس آب و هوایی COP-29 در باکو در پایان سال 2024 آزاد شدند، نتایج خوبی به همراه داشت. روند صلح دوجانبه بدون میانجی این مزیت را دارد که هیچ دستور کار یا منیت بیرونی نمی تواند مانع یک توافق شود.
اما طرف ارمنی نیز نگران است که در یک وضعیت نامتقارن، باکو بتواند دستور کار خود را تحمیل کند و در عین حال تهدید به استفاده از زور کند.

بر اساس گزارش ها سه مانع اصلی برای دستیابی به توافق وجود دارد. یکی از آنها تعیین مرز بین ارمنستان و آذربایجان است، جایی که بسیاری از نقشه های دوران شوروی تفاسیر متفاوتی از جایی که خطوط باید ترسیم شوند ارائه می دهند. موضوع دوم این است که چه پادمانی و سازوکارهای حل اختلاف بین المللی برای تضمین ثبات توافق مورد نیاز خواهد بود. ارمنی ها خواهان حمایت هر چه بیشتر بین المللی هستند و آذربایجانی ها خواهان حداقل مشارکت هستند.

موضوع سوم، موضوع بسیار بحث برانگیز افتتاح یک کریدور طولانی بسته یا جاده ترانزیتی از طریق خاک 43 کیلومتری ارمنستان است که بخش اصلی آذربایجان را به منطقه نخجوان در مرز ترکیه متصل می کند. آذربایجان علاقه مند به اتحاد مجدد مسیر دو قسمت خاک خود است که کمترین کنترل ممکن را توسط ارمنستان خواهد داشت.
ارمنستان نمی خواهد از حاکمیت و امنیت منطقه مرزی جنوبی خود که به لحاظ استراتژیک مهم است، دست بکشد.

در نقطه دوم، منافع راهبردی شدید غرب و از آن بیشتر در مورد سوم، به اصطلاح کریدور زنگزور وجود دارد.
از نظر امنیتی، آذربایجان اصرار دارد که مرزبانان سرویس امنیت فدرال روسیه از ارتباطات راه آهن و جاده محافظت کنند. آنها به اعلامیه آتش بس سه جانبه ارمنستان-آذربایجان-روسیه در نوامبر 2020 اشاره می کنند که به صراحت به این موضوع اشاره می کند، اگرچه بقیه آن توافق اکنون لازم الاجرا شده است.
در ژانویه، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه تاکید کرد که این بخش از توافق باید محقق شود. طرف ارمنی نیز به نوبه خود در تلاش است تا از نفوذ روسیه، از جمله مرزبانان مستقر در آن پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی خلاص شود. اگر قرار بود روس ها به دستور آذربایجان بمانند، ضربه استراتژیک جدی خواهد بود.

سناریوی نگران کننده این است که تا زمانی که آذربایجان در جنوب ارمنستان به خواسته خود نرسد، پیمان صلح امضا نخواهد شد. به عبارت دیگر، ارمنستان در سال 2024 به احتمال زیاد تحت فشار شدید باکو و مسکو قرار خواهد گرفت که با استفاده از روش‌های مختلف سعی در اجرای طرح کریدور زنگزور خواهند داشت که نه ایروان و نه قدرت‌های غربی از آن راضی نیستند. به همین دلیل است که حوادث خشونت محلی، مانند حادثه در نزدیکی دست داخلی، باید به دقت رصد شود. چنین درگیری های کوچکی می تواند منجر به درگیری جدید و پیامدهای مرگبار برای کل منطقه شود.

مشاهده بیشتر
دکمه بازگشت به بالا