نوِر داوتیان، ایرانشناس ارمنی، معتقد است که برای دستیابی به رفع انسداد کامل مسیرهای ارتباطی در قفقاز جنوبی، کشورهای منطقه باید از اجرای پروژههایی که یکدیگر را دور میزنند، پرهیز کرده و بر منافع مشترک تمرکز کنند. به گفته وی، پروژه «مسیر» (مسیر ترامپ) نیز باید بر همین مبنا به اجرا درآید.
نوِر داوتیان در گفتوگو با «آرمِنپرس» به ابعاد ژئواکونومیک، لجستیکی و چشمانداز اجرای پروژه «تریپ» پرداخت.
به باور وی، این پروژه در درجه نخست به معنای فراهم شدن امکان رفع انسداد کامل زیرساختهای منطقهای است، هرچند تاکنون بیشتر درباره مسیر مغری و دسترسی از طریق نخجوان به ایران، خلیج فارس و کشورهای عربی صحبت شده است.
وی گفت: «اگر پروژه تریپ را صرفاً در چارچوب کریدورهای شرق-غرب در نظر بگیریم، تنها امکان کسب درآمد ترانزیتی از یک مسیر ۴۳ کیلومتری را فراهم میکند و شاید به تقویت روابط ارمنستان و ایالات متحده نیز کمک کند. اما اگر این موضوع را در چارچوب گستردهتر ظرفیتهای منطقهای بررسی کنیم، با ضرورت هماهنگسازی منافع حیاتی چندین کشور روبهرو خواهیم شد. راهآهن ایران باید بتواند بهطور کامل فعال باشد و از طریق ارمنستان بدون مانع به دریای سیاه دسترسی پیدا کند».
وی افزود که در این میان، آینده روابط ایران و آمریکا اهمیت ویژهای دارد، زیرا تهران در ارتباط با این پروژه برخی مخاطرات را میبیند و آشکارا درباره آنها سخن میگوید و تلاش دارد این ریسکها را مدیریت کند. به گفته داوتیان، شرایط و فرصتهای ایران و ارمنستان در این زمینه یکسان نیست.
وی تصریح کرد: «مسئله اصلی این است که تا چه اندازه بتوانیم این ریسکها را در چارچوب مدیریتشده نگه داریم تا پروژه در سایه تنشهای تهران و واشنگتن آسیب نبیند و ارمنستان نیز بهعنوان یک گره مهم زیرساختی منطقه، از این روند بیبهره نماند. بنابراین، بخشی از حل این مسائل تنها به ما وابسته نیست. پروژه تریپ صرفاً به ساخت مسیر ارتباطی در بخش ۴۳ کیلومتری مغری محدود نمیشود، بلکه باید برای ارمنستان امکان دسترسی ریلی به خلیج فارس و برای ایران نیز دسترسی به دریای سیاه را فراهم کند».
وی تأکید کرد که ارمنستان برای تهران از نظر اقتصادی، زیرساختی و سیاسی دارای جذابیتهایی است و همواره تلاش کرده است با تکیه بر این مزیتها، طرف ایرانی را متقاعد کند که مسیر عبوری از ایران بهطور پایدار و بدون اختلال فعال خواهد بود.
به گفته وی، تهران بهویژه به فعال شدن مسیر جلفا-نخجوان-یراسخ علاقهمند است و این بخش را یکی از مؤلفههای مهم پروژه تریپ میداند، از این رو، این پروژه باید امکان تحقق چنین مسیری را نیز فراهم کند.
داوتیان همچنین خاطرنشان کرد که اجرای پروژه به اراده سیاسی جمهوری آذربایجان نیز بستگی دارد.
وی گفت: «این پرسش مطرح است که آیا جمهوری آذربایجان آماده است ارتباط بدون مانع از مسیر نخجوان را تضمین کند یا خیر، زیرا این مسئله به حوزه منافع باکو نیز مربوط میشود. در عین حال باید نقش ترکیه را نیز در نظر گرفت، آنکارا در تلاش است موقعیت خود را در مسیرهای منتهی به اروپا تقویت کند. بنابراین، اگر قرار است نخجوان از انزوا خارج شود، باید همین رویکرد درباره ارمنستان نیز اعمال شود و منافع ارمنستان نیز در نظر گرفته شود».
وی در پایان تأکید کرد: «ضروری است که در جریان رایزنیهای سیاسی، مواضع خود را با استدلالهای قوی و اعتمادساز مطرح کنیم. در نهایت، همه کشورها باید از اجرای پروژههایی که یکدیگر را دور میزنند، خودداری کرده و بر منافع مشترک تمرکز کنند و پروژه تریپ نیز دقیقاً باید بر همین اساس اجرا شود».
شایان ذکر است که ارمنستان و ایالات متحده در ۴ ژوئن توافقنامه چارچوبی مربوط به پروژه تریپ را امضا کردند.
پس از امضای این توافق، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، اعلام کرده بود که اجرای این پروژه وارد مرحله عملیاتی شده و در مسیر اجرای آن هیچ مانع سیاسی یا مالی وجود ندارد.
