ژانا واردانیان، ایرانشناس ارمنی ، به اعتراضاتی که بیش از ۱۰ روز است در ایران ادامه دارد و در پی مشکلات اقتصادی و کاهش ارزش پول ملی آغاز شده، پرداخته است.
وی در گفتوگو با «آرمِنپرس» اظهار داشت که در ایران اعتراضات نسبتاً بهطور منظم رخ میدهد، حتی در طول یک سال ممکن است چندین بار شاهد آن باشیم، و این اعتراضات از نظر شکل، گستره و شدت با یکدیگر تفاوت دارند. از این رو، بروز اعتراضات بهخودیِ خود پدیدهای تازه در ایران نیست و باید پیش از هر چیز به انگیزهها و محرکهای این کنشهای جمعی توجه کرد.
به گفته ژانا واردانیان، در گذشته نیز اعتراضاتی در ارتباط با حقوق بازنشستگی، آب، برق و سایر مسائل وجود داشته که عمدتاً ماهیتی محلی داشته، کوتاهمدت بوده و بهسادگی فروکش کردهاند. البته اعتراضات گستردهتری هم رخ داده که پیامدهای سنگینی از جمله تلفات انسانی و بازداشتها به همراه داشته است. از جمله میتوان به اعتراضات بازه زمانی دسامبر ۲۰۱۷ تا ژانویه ۲۰۱۸ اشاره کرد. وضعیت مشابهی در سال ۲۰۱۹ نیز بهدنبال افزایش قیمت بنزین شکل گرفت. آخرین اعتراضات بسیار گسترده در سال ۲۰۲۲ رخ داد که سه ماه به طول انجامید و از نظر دامنه و دستورکار، واقعاً بیسابقه و تکاندهنده بود.
خانم واردانیان معتقد است که اعتراضات کنونی که عملاً پس از سه سال رخ دادهاند نیز از نظر مقیاس برجسته هستند و محرک اصلی آنها کاهش شدید ارزش ریال ایران بوده است. وی در واکنش به این دیدگاه که مقامات ایران مطالبات معترضان را قابل قبول دانسته و از اجرای اقدامات اقتصادی جدید سخن گفتهاند، خاطرنشان کرد که چنین اقداماتی واقعاً در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته این ایرانشناس، یکی از پیامدهای اعتراضات سال ۲۰۲۲ این بود که مقامات در برخورد با جامعه محتاطتر شدند تا از شعلهور شدن موجهای گسترده اعتراض جلوگیری کنند. اکنون نیز دولت ایران در همین چارچوب قابل ارزیابی است،به این معنا که تلاش میشود اوضاع تشدید نشود و امکان گفتوگو فراهم آید تا اعتراضات در چارچوبی قابل مدیریت باقی بماند. مقامات اعلام میکنند که آماده شنیدن مطالبات مردم هستند و در پی ایجاد فضایی سازندهاند.
ژانا واردانیان در خصوص احتمال مداخله بازیگران خارجی در وضعیت کنونی ایران تأکید کرد که چنین خطری همواره وجود داشته است، زیرا بازیگران خارجی کوشیدهاند هر رخداد اعتراضی در ایران را بهعنوان ابزاری برای دستیابی به تغییرات ساختاری در کشور به کار گیرند. وی افزود که در روزهای اخیر نیز فعالیت بازیگران خارجی مشهود است. برای نمونه، رهبران اسرائیل و ایالات متحده حمایت خود را از معترضان اعلام کردهاند «دونالد ترامپ» حتی تهدید کرده است که در صورت استفاده از زور علیه معترضان، مداخله خواهد کرد. البته پرسش اصلی این است که این تهدیدها تا چه اندازه جدی شده و چه میزان جنبه عملی به خود خواهند گرفت، آیا اقداماتی در قالب حمله به ایران محتمل است یا نه. به گفته خانم واردانیان، مقامات داخلی دقیقاً به همین دلیل با احتیاط عمل میکنند و میکوشند از طریق منابع داخلی اوضاع را آرام کرده و امکان مداخله خارجی را کاهش دهند.
او در پاسخ به این سوال که پس از مداخله آمریکا چه تحولاتی ممکن است رخ دهد، خاطرنشان کرد که گفتن اینکه این سناریو به چه چیزی منجر خواهد شد دشوار است، زیرا ابتدا باید بفهمیم که این سناریو به چه معناست، چه نوع اقداماتی انجام خواهد داد، در مورد چه نوع حملاتی صحبت میکنیم و حملات احتمالی چه اهدافی را هدف قرار خواهند داد.
واردانیان در پایان گفت: «سناریوهای مختلفی برای توسعه رویدادها امکانپذیر است، اما اجرای آنها به شرایط اقدامات احتمالی بستگی دارد. یک چیز واضح است: در این مورد ما با غیرقابل پیشبینی بودن سروکار داریم که نتیجه تحولات را در شرایط فعلی حتی نامشخصتر می کند.»
